Tanie linie lotnicze wprost prześcigają się w promocjach na loty do Włoch – już za kilkadziesiąt złotych możemy polecieć do Rzymu, Mediolanu, Bari, Bolonii czy Pescary. Jeśli nie chcemy być postrzegani jako typowi turyści i przez chwile poczuć się częścią tego pięknego kraju, warto zwrócić uwagę na kilka zasad dotyczących zamawiania i spożywania kawy  – na miejscu picie "małej czarnej" jest swego rodzaju rytuałem. Dzień bez filiżanki ciemnego naparu to dzień stracony, mało tego – to ważny element życia społecznego, sposób na spędzenie czasu czy pretekst do interesującej rozmowy. Co ciekawe, mieszkańcy Półwyspu Apenińskiego sami nie uprawiają kawy, ale to właśnie z nimi kojarzy się ona najbardziej. Istnieje bowiem kilka bardzo ważnych reguł, które towarzyszą Włochom w codziennej celebracji napoju. Poznajcie je!

Kiedy jest czas na cappuccino, a kiedy na espresso? Pij kawę jak rodowity Włoch (zdjęcie ilustracyjne)Kiedy jest czas na cappuccino, a kiedy na espresso? Pij kawę jak rodowity Włoch (zdjęcie ilustracyjne) Yulia Grigoryeva / shutterstock.com

Espresso górą!

Zacznijmy od ulubionej kawy Włochów, czyli espresso. Słowo to określa jednak bardziej sposób i szybkość przygotowania naparu, aniżeli samą esencję w małej filiżance. Ta nazywana jest przez mieszkańców un caffe, co w języku włoskim oznacza po prostu... kawę. Idąc do kawiarni z zamysłem wypicia małej filiżanki napoju, śmiało możemy więc prosić po prostu o "un caffe". Każdy zrozumie, o co chodzi! Jak wypić taką kawę? Najlepiej szybko! Espresso spożywa się w dwóch, maksymalnie trzech łykach. Dlatego esencja nie jest gorąca – ma taką temperaturę, by nadawała się do natychmiastowego spożycia. 

Kawę najczęściej podaje się po posiłku, we Włoszech rzadka jest też sytuacja, gdy ktoś odmawia wypicia espresso, a nawet doppio (podwójnego espresso), gdyż pora jest zbyt późna. Tutaj kawę pije się przez cały dzień, a nawet późnym wieczorem. Z filiżanką naparu podawana jest też  szklanka wody. Do czego służy? Teorii jest kilka, jednakże ta najbardziej popularna głosi, że wodę pije się przed wzięciem esencji do ust, by oczyścić kubki smakowe i lepiej czuć jej smak.

Dlaczego do espresso podaje się wodę?Dlaczego do espresso podaje się wodę? actistudio/shutterstock.com

Śniadanie po włosku

W Polsce przyjęło się, że rano pijemy mocną kawę, żeby się rozbudzić. We Włoszech jest zgoła inaczej! Jak już wspominałam – Włosi piją espresso przez cały dzień, ale wyjątkiem jest czas śniadania – wtedy sięgają po nieco słabsze mleczne kawy. Czasami zamawiają do nich coś słodkiego, najczęściej ciastko lub rogalik. Kawa i rogalik – caffe e cornetto – to typowe włoskie śniadanie, często stanowi je także kawa z mlekiem solo, np. cappuccino lub cafe latte.

W przypadku tej ostatniej należy zachować szczególną ostrożność. Popularny u nas skrót "latte" we Włoszech oznacza mleko, więc możemy się mocno zdziwić, gdy zamiast aromatycznej kawy otrzymamy po prostu... szklankę mleka okraszoną dziwnym spojrzeniem kelnera. Pamiętajmy więc, by podawać pełną nazwą napoju. Obsługa może spojrzeć na nas z zaskoczeniem także w przypadku zamówienia kawy z mlekiem po godzinie 11:00. Jest to uważane za niewłaściwe, gdyż przyjęło się, że w tym czasie należy spożywać już mocniejsze kawy typu espresso. 

Kawa i rogalik - caffe e cornettoKawa i rogalik - caffe e cornetto Fot. Unsplash

Kawiarniane zwyczaje 

Włosi w drodze do pracy i w ciągu dnia lubią wpadać do swoich ulubionych kawiarenek. Sama byłam świadkiem sytuacji, w której elegancki Włoch zostawił samochód na światłach awaryjnych na samym środku drogi, by wpaść do ulubionego baru na trzy łyki kawy. Mieszkańcy Italii w kawiarni nie siadają, a zamieniają kilka słów z baristą i innymi klientami, wypijają szybkie espresso przy barze i ruszają dalej.

Z tym wiąże się tradycja coperto, która często zaskakuje turystów. Czym jest? Otóż po włosku oznacza dosłownie "nakrycie" i jest to opłata za zajęcie miejsca przy stoliku. Nie jest to jednak napiwek! Napiwek jest dobrowolny, a coperto obowiązkowe i zawsze doliczane do rachunku, gdy kelnerzy coś przynoszą do naszego stolika. Rzekomo tradycja wywodzi się już ze średniowiecza, kiedy wędrowcy odwiedzali karczmy, wnosząc do nich własne jedzenie. Właścicielom w takiej sytuacji ciężko było cokolwiek zarobić, więc wymyślono manewr, który pozwolił  pobierać opłaty za sztućce i zajęte przez gości miejsca. Jak uniknąć opłaty? Wystarczy, że espresso wypijemy jak Włosi – przy barze – nie rozsiadając się przy stoliku. Dla nas jako turystów zajęcie miejsca jest jednak kuszącą opcją, gdyż stolik oferuje dodatkowo piękne widoki oraz chwilę odpoczynku.

Jeśli jednak zdecydujemy się na wersję włoską, czyli espresso przy barze, a przebywamy zatłoczonej kawiarni, z której chcemy szybko uciec, nie należy grzecznie stać w kolejce, czekając na swoją kolej w płaceniu rachunku. W dobrym tonie jest donośne zwrócenie uwagi baristy czy machanie paragonem. Wśród głośnych i temperamentnych Włochów liczy się siła przebicia, bynajmniej nie jest to faux pas. 

'Un caffe per favore!', czyli kultura picia kawy we Włoszech'Un caffe per favore!', czyli kultura picia kawy we Włoszech Fot. Unsplash

Kawa we włoskim domu

Włosi zamawiają kawę w barach, ale równie często parzą ją w domu. Mylne jest jednak przekonanie, że robią to w ekspresie. Do tego służy kawiarka (caffettiera). Nie ma nic lepszego od charakterystycznego dźwięku bulgotania, gdy kawa jest gotowa i rozchodzącego się po całym domu zapachu naparu. Przyrządzanie kawy dla gości w domu jest we Włoszech traktowane jako najwyższy wyraz troski i miłości, a jej smakowanie niezmiennie łączy się z chwilą relaksu.

Możemy wyróżnić dwa typy kawiarek we włoskich domach. Najpopularniejsza jest kawiarka typu Moka wynaleziona w latach trzydziestych XX wieku, a swoją nazwę wzięła od miasta Mokka w Jemenie, które słynie z kawy. Jest bardzo prosta w obsłudze i pozwala na uzyskanie intensywnego, aromatycznego napoju. Nie jest to jednak espresso. Kawiarka może mieć różne kształty, lecz mechanizm jest zawsze ten sam: woda znajdująca się początkowo na dole ogrzewa się i podnosi się pod wpływem ciśnienia, a przechodząc przez zmielone ziarna, przekształca się w płynną kawę. Kawiarkę tę nazywa się też czasem Bialetti od nazwiska Alfonso Bialettiego, który stworzył pierwszą kawiarkę w 1933 roku. Do zaprojektowania jej natchnęła go podobno domowa pralka, która działała na zasadzie wypychania wody podczas procesu prania!

Kawa we włoskim domu z kawiarki typu MokaKawa we włoskim domu z kawiarki typu Moka Fot. Unsplash

Kawiarka neapolitańska (cuccumella) została wynaleziona przez pewnego Francuza i szybko stała się tak popularna w Neapolu, że zaczęto nazywać ją neapolitańską. Mechanizm jej działania jest nieco inny, gdyż składa się z dwóch naczyń nakładanych na siebie. W kawiarce neapolitańskiej w pierwszej fazie woda znajduje się da dole, jak w tej tradycyjnej, ale kiedy woda dochodzi do stanu wrzenia i para wychodzi przez niewielki zawór, należy odwrócić kawiarkę do góry dnem, chwytając ostrożnie za uchwyty. W ten sposób woda znajdzie się w górnym zbiorniku i pod wpływem sił grawitacji opadnie do dolnego zbiornika, przechodząc przez zmieloną kawę. Może to trwać dłużej niż przy użyciu kawiarki typu Moka, ale smak wynagradza wszystko!

Kawowy słowniczek

Na koniec przygotowałam dla Was kawowy słowniczek, który pomoże Wam w wyborze odpowiedniej kawy podczas pobytu we Włoszech:

Espresso – kawa podawana w małych filiżankach, ma bardzo intensywny smak i charakterystyczną piankę o nazwie crema.

Doppio – podwójne espresso.

Caffe Ristretto – kawa zaparzana z mniejszą ilością wody niż espresso, mniejsza od niego i bardziej intensywna w smaku.

Caffe Lungo – tak zwane przedłużone espresso. Jest to kawa większa od espresso i nie tak mocna.

Caffe Americano – espresso zalane gorącą wodą, przez co ma większą pojemność i jest słabsze od zwykłego espresso.

Caffe Corretto – espresso z dodatkiem alkoholu, najczęściej grappy, sambucy, brandy czy amaretto. 

Caffe Macchiato – "macchiato" znaczy "poplamiony", jest to espresso "poplamione" niewielką ilością mlecznej pianki.

Latte macchiato – duża ilość spienionego mleka "poplamionego" kawą.

Cappuccino – espresso ze spienionym mlekiem.

Cappuccino scuro – dosłownie "ciemne cappuccino", czyli cappuccino podane z mniejszą ilością mleka.

Cappuccino chiaro – dosłownie "jasne cappuccino", czyli cappuccino podane z większą ilością mleka.

Caffe latte – espresso z większą ilością mleka niż w cappuccino i z odrobiną mlecznej pianki.

Mochaccino – caffe latte z dodatkiem czekolady.

Caffe Freddo – kawa na zimno.

A Wy jaką włoską kawę lubicie najbardziej?