Do stworzenia tego artykułu zebrałam wyjątkową grupę badawczą w postaci grona moich znajomych, a następnie zadałam im dwa pytania: Jakie potrawy autorstwa Waszych Mam pamiętacie z dzieciństwa? Które to Wasze ulubione? Poniżej znajdziecie prezentację ich odpowiedzi, pod którymi sama mogę się podpisać rękami i nogami! To potrawy bardzo proste, szybkie w przygotowaniu i stosunkowo tanie, których smak do dziś śni nam się po nocach.

Gołąbki jak u Mamy

To pierwsza odpowiedź, która padła w ankiecie: gołąbki! Choć sama nie jestem ich fanką, domyślałam się, że nie zabraknie ich w zestawieniu. Pomysł na gołąbki przyszedł do nas prawdopodobnie z Ukrainy, a wraz z przepisem – nazwa. Dlaczego gołąbki? Ponieważ w językach słowiańskich do nazywania potraw często używano nazw zwierząt. Wariacje na temat gołąbków znane są w innych krajach, m.in. w Grecji czy Rumunii, jednak nasze Mamy wykonują wersję najbardziej klasyczną – z ryżem i mięsnym farszem zawinięte w liście kapusty białej lub włoskiej w asyście sosu pomidorowego. Poniżej znajdziecie przepis na tradycyjne gołąbki – takie jak u Mamy! 

Tradycyjne gołąbki

Przepis na 10-12 sztuk

Czas przygotowania 90 min

gołąbkigołąbki Hihitetlin / shutterstock.com

Tradycyjne gołąbki – składniki:

  • 1 główka średniej białej kapusty
  • 500 g mielonego mięsa wieprzowego lub mieszanego
  • 1 woreczek ryżu (100 g)
  • 1 cebula
  • 1 jajko
  • 2 ząbki czosnku
  • 1 łyżeczka majeranku, oregano oraz mielonej słodkiej papryki
  • pół łyżeczki suszonego tymianku
  • szczypta mielonej ostrej papryki
  • 1 liść laurowy
  • 2 ziarenka ziela angielskiego
  • 4 ziarenka pieprzu
  • kostka rosołowa lub domowy bulion
  • sól, pieprz

Sos pomidorowy:

  • wywar z gołąbków
  • kartonik przecieru pomidorowego (400 ml) lub słoiczek koncentratu pomidorowego
  • 2 łyżki mąki
  • 2 łyżki gęstej śmietany
  • cukier do smaku
  • szczypta bazylii i oregano
  • sól, pieprz
  • świeży koper do posypania

Tradycyjne gołąbki – przepis:

Ryż gotujemy al dente w osolonej wodzie. Z kapusty wycinamy głąb, następnie wkładamy ją do garnka i gotujemy przez około 10-15 minut. Ostrożnie wyjmujemy, studzimy i delikatnie odwijamy liście. Z każdego liścia usuwamy zgrubiałą część.

Do miski wkładamy mięso, dodajemy cebulę startą na tarce o drobnych oczkach oraz czosnek i ugotowany ryż. Wbijamy jajko i mieszamy na jednolitą masę. Doprawiamy do smaku solą, pieprzem i przyprawami. Na każdy liść kapusty nakładamy porcję farszu i zwijamy ciasno jak krokiety.

Dno większego garnka wykładamy pozostałymi liśćmi kapusty, a na nich układamy gołąbki dość ciasno, jeden przy drugim. Następnie zalewamy wodą z gotowania kapusty, dodajemy 1 łyżeczkę soli, liść laurowy, ziele angielskie, pieprz i ewentualnie kostkę rosołową. Potrawę dusimy na wolnym ogniu około 60 minut, aż kapusta będzie miękka.

Sos pomidorowy do gołąbków: Gołąbki wyciągamy z garnka, a z pozostałego po ich gotowaniu wywaru przyrządzamy sos. Wlewamy do niego przecier pomidorowy albo koncentrat. Mąkę rozrabiamy w niewielkiej ilości zimnej wody, dodajemy śmietanę i nieco gorącego wywaru, by zahartować całość. Dodajemy do sosu, mieszamy i zagotowujemy. Sos pomidorowy doprawiamy do smaku cukrem, solą, pieprzem oraz bazylią i oregano. Do podania posypujemy siekanym świeżym koperkiem.

Kluchy, kluski i kluseczki...

Kolejny trend wśród moich ankietowanych to wszelkiego rodzaju potrawy mączne. Królowały tutaj kluski na parze zwane również pampuchami, buchtami czy parowańcami w różnych wariantach: wypełnione truskawkami lub borówkami, polane czekoladą i śmietaną, a także z roztopionym masłem i posypką w postaci cukru i szczypty cynamonu

Kluski na parze 

Przepis dla 4 osób

Czas przygotowania 60 min

Kluski na parzeKluski na parze Fot. Arkadiusz Ścichocki / Agencja Wyborcza.pl

Kluski na parze – składniki:

  • 500 g mąki pszennej 
  • 250 ml ciepłego mleka
  • 3 łyżki stopionego masła
  • 2 jajka
  • 30 g świeżych drożdży
  • łyżeczka cukru
  • szczypta soli

Kluski na parze – przepis: 

Drożdże rozpuszczamy w cukrze. Dodajemy 4-5 łyżek mleka i jedną łyżkę mąki. Dokładnie mieszamy i odstawiamy na około 10 minut, żeby drożdże zaczęły pracować.

Resztę mąki przesiewamy do miski. Dodajemy masło, jajka, sól i zaczyn. Mieszamy i stopniowo dolewamy mleko. Dokładnie wyrabiamy, przykrywamy ściereczką i odstawiamy w ciepłe miejsce do wyrośnięcia. Ciasto powinno co najmniej podwoić swoją objętość, potrwa to około godziny.

Wyrośnięte ciasto przekładamy na obsypany mąką blat i formujemy kluski. Wycinamy szklanką z całości ciasta małe kawałki, które następnie ręcznie formujemy w kształt bułeczki. Układamy je na oprószonej mąką desce.

Kluski gotujemy 10 minut na parze. Można do tego użyć specjalnego garnka do gotowania na parze lub tak, jak robiły to nasze Mamy czy Babcie – garnek z wodą nakryć tetrową ścierką/gazą i obwiązać sznurkiem. Wodę doprowadzamy do wrzenia, kluski układamy na ściereczce i przykrywamy metalową miską. Woda cały czas musi się gotować. Podajemy oblane masłem, śmietaną, czekoladą, musem truskawkowym – po prostu tak, jak lubimy najbardziej!

To jeszcze nie koniec mącznego szaleństwa. Pojawiły się też silne głosy miłośników pierogów ruskich czy też z borówkami, knedli ze śliwkami oraz makaronu z truskawkami podawanego z kleksem kwaśnej śmietany (został wspomniany też ryż zapiekany z truskawkami lub jabłkami i choć nie jest to mączna potrawa, to pozwolę sobie nadmienić o niej w tym miejscu).

Mimo tak szerokiego wyboru postanowiłam jednak zwrócić szczególną uwagę na danie często serwowane w moim domu, a mianowicie kluski leniwe zwane także pierogami. Bardzo proste i smaczne danie, czasem z lekkim twistem w postaci tartego jabłka w środku, częściej jednak w wersji podstawowej z twarogiem, mąką i jajkiem. Niektóre warianty mówią także o dodawaniu do niego ziemniaków, jednak moja Mama zawsze serwowała kluski w najprostszym wydaniu. 

Kluski leniwe

Przepis na 50 klusek 

Czas przygotowania 30 minut

kluski leniwekluski leniwe Patrycja St / shutterstock.com

Leniwe kluski – składniki:

  • 500 g twarogu półtłustego
  • 2 średnie jajka
  • 100 g mąki pszennej
  • 2 łyżki masła
  • pół płaskiej łyżeczki soli

Leniwe kluski – przepis: 

Twaróg półtłusty lub tłusty w kostce mielimy w maszynce do mięsa. Do miski ze zmielonym twarogiem dodajemy dwie łyżki bardzo miękkiego lub roztopionego i przestudzonego masła. Oddzielamy białka od żółtek. Żółtka dodajemy do miski z twarogiem, zaś białka umieszczamy w czystej i suchej misce.

Masę serową dokładnie mieszamy łyżką. Do miski wsypujemy około 100 gramów mąki oraz pół płaskiej łyżeczki soli. Całość dokładnie mieszamy. Białka ubijamy na sztywno za pomocą miksera. Dodajemy do nich szczyptę soli. Gdy białko zacznie zamieniać się w puszystą pianę, wyłączamy mikser. Pianę z białek umieszczamy w misce z masą serową i delikatnie mieszamy przy pomocy szpatułki.

Czystą stolnicę lub blat posypujemy mąką. Nakładamy porcję masy i suchymi dłońmi rolujemy wałek o średnicy około 3 cm. Nożykiem kroimy po skosie kluski o podobnej wielkości.  

Kluski wrzucamy do garnka z gotującą się osoloną wodą. Po chwili leniwe pierogi wypłyną na powierzchnię. Leniwe wyławiamy nie dłużej niż po minucie od ich wypłynięcia na powierzchnię. Podajemy z roztopionym masłem, posypane cukrem oraz cynamonem.

Sycące dania jednogarnkowe: bigos, leczo i fasolka po bretońsku

Po słodkich kluskach przyszedł czas na coś bardziej treściwego, czyli mięsne potrawy jednogarnkowe w wykonaniu naszych Mam. Tutaj zdecydowany prym wiódł tradycyjny bigos, w moim domu gotowany z kapusty kwaśnej pomieszanej ze słodką i różnych rodzajów mięs – od kiełbasy po łopatkę czy karkówkę, choć tutaj zdania co do rodzajów kapusty czy mięsa są podzielone. Pojawiła się także znana i lubiana fasolka po bretońsku. Ze wszystkich tych popularnych dań szczególnym sentymentem darzę jednak leczo i choć  wielokrotnie próbowałam odtworzyć tę potrawę z przepisu autorstwa mojej Mamy, to nigdy nie smakowała ona tak jak w moim rodzinnym domu. 

Leczo mojej Mamy

Przepis na 4 osoby

Czas przygotowania 60 min

LeczoLeczo Arkadiusz Fajer /Shutterstock

Leczo mojej Mamy – składniki:

  • 2 łyżki margaryny
  • 2 cebule
  • 200 g mielonki
  • 2 ząbki czosnku
  • 3 papryki (np. żółta, czerwona, zielona)
  • 1 cukinia
  • 2 łyżeczki słodkiej papryki w proszku
  • sól i świeżo zmielony pieprz
  • 1/2 łyżeczki ostrej papryki w proszku
  • 1 kg pomidorów + 2 łyżki koncentratu pomidorowego 

Leczo mojej Mamy – przepis:

Do szerokiego garnka wrzucamy margarynę, dodajemy pokrojoną drobno cebulę oraz mielonkę, smażymy, co chwilę mieszając około 7 minut. Dodajemy rozgnieciony czosnek i smażymy jeszcze przez 3 minuty.

Dorzucamy pokrojone w drobną kostkę papryki i co chwilę mieszamy, smażąc przez 3 minuty. Doprawiamy solą (ok. połowy łyżeczki), świeżo zmielonym pieprzem oraz słodką i ostrą papryką w proszku.

Dodajemy obrane i pokrojone w kostkę świeże pomidory (bez nasion ze środka komór) oraz cukinię pokrojoną w grubszą kostkę. Gotujemy około 15 minut pod uchyloną pokrywą, w międzyczasie kilka razy mieszamy. Na koniec dodajemy koncentrat pomidorowy. Podajemy ze świeżym pieczywem.

Ziemniak jest dobry na wszystko...

Okazuje się, że nie tylko w kuchni mojej Mamy ziemniak odgrywał bardzo ważną rolę. Moi znajomi potwierdzili, że ziemniaki w ich domach grane były na różne sposoby: od klusek śląskich, po domowe frytki, purée ziemniaczane do niedzielnego kotleta, zupę ziemniaczaną, ziemniaki z ogniska czy z blachy pieca kaflowego, po prażonki z kociołka i placki ziemniaczane. To właśnie im chciałabym poświęcić teraz chwilę. 

Spożywanie placków ziemniaczanych jest zawsze kwestią sporną. Jedni jedzą je z keczupem, inni z mlekiem i śmietaną, a jeszcze inni – z sosem pieczarkowym czy gulaszem. W moim domu Mama obficie obsypywała je cukrem. Wtedy nie wydawało mi się to dziwne, teraz jawi się jako nieco dziwaczne. Gdy dorosłam, porzuciłam cukrową posypkę na rzecz placków solo, jednakże wciąż darzę je tą samą dziecięcą miłością.  

Placki ziemniaczane z cukremPlacki ziemniaczane z cukrem Fot. Shutterstock

Sycące zupy: pomidorowa, flaki oraz zupa szczawiowa

W rankingu najbardziej kultowych dań nie mogło zabraknąć zup, w których specjalizowały się nasze Mamy. Oprócz poniedziałkowej pomidorowej na rosole z niedzieli pojawiły się także zupy jarzynowa, grzybowa, ogórkowa, flaki (zmora niejednego dzieciństwa) oraz krupnik (trauma, która towarzyszy mi do dziś). Jeden z "badanych" z wyjątkowym sentymentem wspominał jednak zupę szczawiową w brawurowym wykonaniu swojej Mamy, na którą przepis zamieszczam poniżej: 

Zupa szczawiowa z jajkiem

Przepis na 4 osoby

Czas przygotowania 40 min

Zupa szczawiowaZupa szczawiowa fot. shutterstock.com

Zupa szczawiowa z jajkiem – składniki:

  • 4 jajka
  • 2 szczypty soli i pieprzu
  • pęczek szczawiu
  • 1 marchewka
  • 1 pietruszka
  • pół selera
  • pół szklanki kwaśnej śmietany
  • 1 łyżka masła
  • 1 łyżka mąki
  • 4 ziarenka ziela angielskiego
  • 2 liście laurowe
  • bulion drobiowy

Zupa szczawiowa z jajkiem – przepis:

Zaczynamy od umycia marchewki, pietruszki i selera. Warzywa obieramy i wrzucamy do garnka. Dodajemy ziele angielskie, pieprz i liście laurowe. Zawartość garnka zalewamy bulionem. Gotujemy na średnim ogniu do czasu, aż warzywa zmiękną. Szczaw dokładnie myjemy, osuszamy i siekamy. Na patelni rozpuszczamy masło, a następnie wrzucamy na nią szczaw. Smażymy kilka minut, co jakiś czas mieszając. Po tym czasie dodajemy szczaw do wywaru. Gotujemy na małym ogniu.

Śmietanę dokładnie mieszamy z mąką. Dodajemy do niej kilka łyżek zupy, mieszamy i całość wlewamy do garnka. Gotujemy kilka minut, mieszając. Zupę szczawiową doprawiamy solą i pieprzem. Jajka gotujemy na twardo. Obieramy jajka ze skorupki i podajemy razem z gorącą zupą szczawiową.

"Mamine" słodkości

Na koniec – deserek! Dobrze wiemy, że po porządnym obiedzie nie może go zabraknąć, podobnie jak owocowego kompotu. Jeśli chodzi o słodkości, byliśmy jednomyślni. Bezdyskusyjnie na podium znalazły się racuchy z jabłkami, ciasto drożdżowe ze śliwkami lub rabarbarem pod kruszonką oraz kogel-mogel. Zwłaszcza ten ostatni ratował sytuację, kiedy w domu nie było już nic słodkiego. W końcu jajko i cukier znalazły się zawsze. 

Kogel-mogel

Przepis na 1 osobę

Czas przygotowania 5 minut

Kogel-mogel. Przepis na przysmak dzieciństwaKogel-mogel. Przepis na przysmak dzieciństwa Krzysztof Slusarczyk / Shutterstock

Kogel-mogel – składniki: 

  • 2 żółtka
  • 3 łyżki cukru białego lub trzcinowego

Kogel-mogel – przepis: 

Oddzielone żółtko od białka wkładamy do kubka lub do miski. Dosypujemy cukier i ucieramy za pomocą trzepaczki lub miksera elektrycznego na puszystą masę. Podajemy od razu.

A Wy, jakie macie ulubione dania gotowane przez Wasze Mamy?