Rzeżucha - co to tak naprawdę znaczy i gdzie jej szukać?

Łukasz Łuczaj
13.03.2017 13:15
A A A
Rzeżucha

Rzeżucha (Shutterstock)

Rzeżuchę często hodujemy w domach. Posiana na wacie dla wielkanocnego baranka i poświęcona w Wielką Sobotę wraz z innymi pokarmami, przywodzi wspomnienia chłodnych marcowych i kwietniowych poranków.

Mało kto jednak wie, że nazwą rzeżucha określa się kilka gatunków spokrewnionych ze sobą rodzajów z rodziny kapustowatych (krzyżowych). Wszystkie łączy charakterystyczny, ostry, „rzeżuchowy” smak. Eksperymentowanie z jedzeniem roślin z tej rodziny jest bezpieczne - nie ma wśród nich żadnych gatunków silnie trujących. Po prostu jedne mają smak łagodny i delikatny - jak kapusta i tasznik, inne lekko drażniący - jak rukola i rzeżucha, a inne bardzo piekący - jak chrzan czy wasabi

Rzeżucha, czyli co?

Najczęściej rzeżuchą nazywana jest pieprzyca siewna (Lepidium sativum), pochodząca z Bliskiego Wschodu, a u nas hodowana i sprzedawana w sklepach.

Pieprzyca siewna (Lepidium sativum).Pieprzyca siewna (Lepidium sativum). ryc. BIOLIB.DE

W Polsce dziko rośnie kilka gatunków z tego rodzaju, głównie na miejscach ruderalnych. Najpospolitsza jest pieprzyca gruzowa (Lepidium ruderale).

Pieprzyca gruzowa (Lepidium ruderale).Pieprzyca gruzowa (Lepidium ruderale). ryc. BIOLIB.DE

Inna roślina o podobnej nazwie to pieprzycznik przydrożny (Cardaria draba), który występuje prawie w całym kraju na terenach ruderalnych (np. na miejskich trawnikach). Jego młode liście i pędy są jadalne.

Botaniczna rzeżucha to rodzaj Cardamine. Dziko występujące u nas gatunki mają bardzo podobny smak do sklepowej „rzeżuchy”- pieprzycy. Najpospolitsza jest rzeżucha łąkowa (Cardamine pratensis). Gatunek ten znajdziemy na wilgotnych łąkach kośnych oraz na późno koszonych trawnikach. Masowo zakwita na biało-różowo pod koniec kwietnia i, jeśli oprzemy się koszeniu trawnika do mniej więcej 10 maja, co roku będziemy cieszyć się widokiem tej rośliny. Listki ma drobne, trudno je zbierać, za to kwiaty zbiera się łatwo i świetnie nadają się do wiosennych surówek.

Rzeżucha łąkowa (Cardamine pratensis).Rzeżucha łąkowa (Cardamine pratensis). ryc. BIOLIB.DE

Dużo łatwiej jest zbierać liście rzeżuchy gorzkiej (C. amara). Gatunek ten występuje głównie na młakach (wilgotnych zagłębieniach terenu) i nad leśnymi potokami, często w towarzystwie kaczeńców. Liście ma zielone przez cały rok. W płynącej, niezamarzającej wodzie zdarzało mi się je zbierać przy temperaturze powietrza 8 st.C. Według jednego z listów, napisanego do profesora Józefa Rostafińskiego w ramach odpowiedzi na jego ankietę o roślinach, pod koniec XIX w. gatunek ten zbierali na zimową sałatę tarnowscy Żydzi. Powszechnie też do niedawna rzeżuchę gorzką zbierano na Słowacji, szczególnie w Tatrach. Według słowackich wierzeń zbiera się ją tylko do okresu kwitnienia, czyli do dnia św. Jerzego. Roślina ta jest w Polsce bardzo pospolita i podobna do rukwi wodnej (Nasturtium officinale), tylko mniejsza

Rzeżucha gorzka (Cardamine amara).Rzeżucha gorzka (Cardamine amara). ryc. BIOLIB.DE

Rukiew występuje u nas nielicznie, w podobnych, wilgotnych siedliskach, choć zwykle przy większych ciekach wodnych. Jest to gatunek znany jako warzywo i od dawna hodowany na zachodzie Europy, gdzie też liczniej występuje w stanie dzikim. Nas natomiast musi zadowolić rzeżucha gorzka.

Oprócz tych dwóch pospolitych gatunków mamy jeszcze kilka innych, o drobnych listkach: rzeżucha niecierpkowa (C. impatiens), rzeżucha leśna (C. flexuosa), rzeżucha drobnokwiatowa (C. parviflora), rzeżucha rezedolistna (C. resedifolia) i rzeżucha trójlistkowa (C. trifolia).

Do rodzaju rzeżucha włączono też rośliny leśne, dawniej zaliczane do rodzaju żywiec. Są to: żywiec gruczołowaty (Dentaria glandulosa - Cardamine glandulosa), który rośnie w lasach bukowych południowej i południowo-wschodniej Polski, żywiec dziewięciolistny (D. enneaphyllos - C. enneaphyllos) rosnący w buczynach południowo-zachodniej Polski (głównie w Sudetach), oraz żywiec cebulkowy (D. bulbifera - C. bulbifera) występujący w lasach liściastych w całym kraju oprócz Wielkopolski i Mazowsza, liczniejszy w górach. Są to tak zwane „geofity wiosenne”, czyli rośliny, które oprócz miesięcy wiosennych, kiedy kwitną i rosną, cały rok spędzają pod ziemią. Ich liście, kwiaty i korzenie są jadalne, podobnie jak pozostałych gatunków rzeżuchy. Jednak dwa żywce, gruczołowaty i dziewięciolistny, mają bardzo piekący smak, trochę podobny do chrzanu. Żywiec cebulkowy ma zaś przepyszny, delikatny smak, chyba najlepszy ze wszystkich rzeżuch. Te trzy gatunki tworzą podziemne białe kłącza, które są przysmakiem dzików. Kłącza te mają dziwny ząbkowany kształt, dzięki któremu łatwiej wbijają się dzikom między zęby i racice (w ten sposób zwierzęta przenoszą je dalej, w inne części lasu), stąd też jego angielska nazwa toothworth („ziele zębowe”).

Serek wiejski z rzeżuchą

Przygotowanie: około 3 minut

300 g tłustego twarogu
3 łyżki śmietany
cebula
garść rzeżuchy gorzkiej
sól

Twaróg rozdrabniamy w rękach. Cebulę i rzeżuchę drobno siekamy. Dodajemy śmietanę, dosalamy do smaku i mieszamy. Podajemy jako pastę do pieczywa.

Ten sam gatunek? Uważaj, jedno cię otruje, a drugie jest przepyszne

1.Z tych dwóch przysmakiem jest kasztan jadalny. Drugi to owoc kasztanowca zwyczajnego. Potrafisz wskazać tego pierwszego?

  • A
  • B
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6
  • 7
Zobacz także
  • Uszaki - grzyby, które możemy zbierać zimą i nigdy nie są robaczywe
  • Lipa Gołąbki z 87 gatunków roślin
Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX